મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ છતાં ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા હાલમાં અત્યંત મજબૂત સ્થિતિમાં છે. એક તાજેતરના સરકારી અહેવાલ મુજબ, ભારત પાસે કાચું તેલ (Crude Oil) અને રિફાઈન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનો કુલ મળીને 250 મિલિયન (25 કરોડ) બેરલ થી વધુનો બફર સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે. આ જથ્થો લગભગ 4,000 કરોડ લિટર ઈંધણ બરાબર છે, જે દેશની જરૂરિયાતોને 7 થી 8 અઠવાડિયા સુધી સળંગ પૂરી કરી શકે તેમ છે.

વ્યૂહાત્મક ભંડાર અને મજબૂત સ્ટોરેજ સિસ્ટમ
ભારતે કટોકટીના સમય માટે દેશના વિવિધ ભાગોમાં તેલનો સુરક્ષિત ભંડાર બનાવ્યો છે. મેંગલોર, પાડુર અને વિશાખાપટ્ટનમમાં અત્યાધુનિક ભૂગર્ભ વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર (Strategic Petroleum Reserves) બનાવવામાં આવ્યા છે. જમીન પરના મોટા ટેન્કો, પાઈપલાઈન નેટવર્ક અને સમુદ્રમાં સ્થિત જહાજોમાં પણ તેલનો સ્ટોક રાખવામાં આવે છે, જેથી સપ્લાય ચેઈનમાં અવરોધ આવે તો પણ ઈંધણની અછત ન સર્જાય.

નવી ખરીદી વ્યૂહરચના
ભારતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પોતાની તેલ ખરીદવાની વ્યૂહરચનામાં મોટો બદલાવ કર્યો છે. અગાઉ ભારત માત્ર 27 દેશો પાસેથી તેલ આયાત કરતું હતું, જે હવે વધીને 40 દેશો સુધી પહોંચી ગયું છે. વિશ્વના સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગ પરથી ભારતની આયાત હવે માત્ર 40% જ છે. બાકીનું 60% તેલ રશિયા, પશ્ચિમ આફ્રિકા, અમેરિકા અને મધ્ય એશિયા જેવા વિસ્તારોમાંથી વૈકલ્પિક માર્ગો દ્વારા આવે છે.

રશિયા હજુ પણ સૌથી મોટો સપ્લાયર
ફેબ્રુઆરી 2026 સુધીના આંકડા મુજબ રશિયા ભારતને સૌથી વધુ કાચું તેલ પૂરું પાડતો દેશ રહ્યો છે. ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ વગર પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોને પ્રાથમિકતા આપીને રશિયન તેલની ખરીદી ચાલુ રાખી છે.

એથેનોલ બ્લેન્ડિંગ અને રિફાઇનિંગ ક્ષમતા
દેશમાં 20% એથેનોલ બ્લેન્ડિંગ કાર્યક્રમને કારણે દર વર્ષે અંદાજે 44 મિલિયન બેરલ કાચા તેલની જરૂરિયાત ઘટી છે. ભારતની રિફાઇનિંગ ક્ષમતા અત્યારે વાર્ષિક 258 મિલિયન મેટ્રિક ટન છે, જે આપણી જરૂરિયાત (210-230 મિલિયન મેટ્રિક ટન) કરતા વધુ છે. આ ક્ષમતાને કારણે જ ભારતે રશિયા પરના પ્રતિબંધો દરમિયાન યુરોપમાં ઈંધણની અછત પૂરી કરવામાં મદદ કરી હતી.

કિંમતો પર અંકુશ
સરકારી આંકડાઓ એક ચોંકાવનારી સરખામણી રજૂ કરે છે. ફેબ્રુઆરી 2022 થી ફેબ્રુઆરી 2026 ની વચ્ચે દિલ્હીમાં પેટ્રોલની કિંમતમાં 0.67% નો ઘટાડો થયો છે. તેની સરખામણીમાં પાકિસ્તાનમાં પેટ્રોલ 55% અને જર્મનીમાં 22% મોંઘું થયું છે. કિંમતો સ્થિર રાખવા માટે સરકારી તેલ કંપનીઓએ પેટ્રોલ-ડીઝલ પર આશરે ₹24,500 કરોડ અને LPG પર ₹40,000 કરોડનું નુકસાન પણ વેઠ્યું છે.