ભારતના મુખ્ય શહેરો દિલ્હી, ગુરુગ્રામ, નોઈડા, મુંબઈ, બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ અને પુણેમાં મોટાભાગની ઓફિસો 5 દિવસના કાર્ય સપ્તાહના સમયપત્રકનું પાલન કરે છે. જોકે, કામના ભારણમાં વધારો થવાને કારણે કર્મચારીઓ અઠવાડિયામાં ફક્ત ચાર દિવસ કામ કરવા અને ત્રણ દિવસની રજા મેળવવા માંગે છે. જાપાન, સ્પેન અને જર્મની જેવા કેટલાક દેશોની કંપનીઓ ચાર દિવસના કાર્ય સપ્તાહના સમયપત્રકનો પ્રયોગ કરી રહી છે. પરંતુ શું ભારતમાં આ શક્ય છે? ગયા મહિને કરવામાં આવેલા શ્રમ કાયદામાં થયેલા ફેરફારો ભારતમાં ચાર દિવસના કાર્ય સપ્તાહને મંજૂરી આપશે? અને સૌથી અગત્યનું, શું તમારી કંપની તેને મંજૂરી આપશે?

શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલયે 48 કલાકની કાર્ય સપ્તાહ મર્યાદા નક્કી કરી

શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલયે 12 ડિસેમ્બરના રોજ X પર એક પોસ્ટ પોસ્ટ કરી. આ પોસ્ટમાં, મંત્રાલયે ચાર દિવસના કાર્ય સપ્તાહની શક્યતાની પુષ્ટિ કરી, જેમાં જણાવ્યું હતું કે નવા શ્રમ કાયદા મહત્તમ કાર્ય સપ્તાહ 48 કલાક સુધી મર્યાદિત કરે છે. તેની "મિથબસ્ટર" પોસ્ટમાં, શ્રમ મંત્રાલયે એવી શરતો સમજાવી જે ચાર દિવસના કાર્ય સપ્તાહને શક્ય બનાવી શકે છે. શ્રમ મંત્રાલય જણાવે છે કે સુધારેલા શ્રમ સંહિતા 12 કલાકના કાર્ય સપ્તાહનું લવચીક સમયપત્રક પ્રદાન કરે છે, જેનાથી અઠવાડિયાના બાકીના ત્રણ દિવસ પેઇડ રજાઓ મળે છે. આનો અર્થ એ છે કે જો કોઈ કંપની 12-કલાકની શિફ્ટ ચલાવવા માટે સંમત થાય છે, તો કર્મચારીઓએ અઠવાડિયામાં ફક્ત ચાર દિવસ કામ કરવું પડશે, બાકીના ત્રણ દિવસની રજા સાથે.

12-કલાકની શિફ્ટમાં વિરામનો સમાવેશ કરવામાં આવશે

શ્રમ મંત્રાલય જણાવે છે કે 12-કલાકની શિફ્ટમાં કર્મચારીઓ માટે વિરામ અથવા સ્પ્રેડ-ઓવરનો પણ સમાવેશ થશે. જો કોઈ કંપની અથવા ઓફિસ તમને ચાર દિવસના કાર્ય સપ્તાહમાં દિવસમાં 12 કલાકથી વધુ કામ કરવાનું કહે છે, તો શું તમને વધારાનો પગાર મળશે? શ્રમ મંત્રાલય જણાવે છે કે અઠવાડિયામાં મહત્તમ કાર્ય મર્યાદા 48 કલાક છે, અને કંપનીઓએ દૈનિક કલાકો ઉપરાંત ઓવરટાઇમ માટે બમણી રકમ ચૂકવવી પડશે.​​​​​​​

નવા શ્રમ સંહિતા શું છે?

૨૧ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ ના રોજ, ભારત સરકારના શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલયે ૨૯ જૂના શ્રમ કાયદાઓ રદ કર્યા અને ચાર નવા શ્રમ સંહિતા લાગુ કરી. સરકારે જણાવ્યું હતું કે નવા શ્રમ સંહિતા વિવિધ પ્રકારના કર્મચારીઓના કાર્યસ્થળના અધિકારોમાં ફેરફાર કરવા માટે લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. આ સંહિતાઓમાં વેતન સંહિતા ૨૦૧૯, ઔદ્યોગિક સંબંધો સંહિતા ૨૦૨૦, સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા ૨૦૨૦ અને વ્યવસાયિક સલામતી, આરોગ્ય અને કાર્યકારી પરિસ્થિતિઓ સંહિતા ૨૦૨૦નો સમાવેશ થાય છે.